Chunks8 phút đọc

Cụm động từ chỉ là cụm từ: một lối vào bớt đau đầu

Nói "cụm động từ" với đa số người học, bạn sẽ thấy cảm xúc nằm giữa chút sợ hãi và tuyệt vọng hẳn. Những bản danh sách mới là thủ phạm, không phải bản thân các động từ.

"Give up" is one single action, one word of meaning, even though it is written as two words.

Plate I"Give up" is one single action, one word of meaning, even though it is written as two words.

Ta chơi trò liên tưởng từ nhé. Tôi nói "cụm động từ" (phrasal verbs), và bạn cảm thấy... chính xác là gì? Nếu bạn giống đa số học viên của tôi , câu trả lời nằm đâu đó giữa chút sợ hãi và muốn đóng tab này lại. Cụm động từ mang tiếng xấu, và tiếng xấu ấy là: có hàng nghìn cụm, không có logic, get mang mười lăm nghĩa tùy từ nhỏ nào đứng sau nó, và đâu đó ngoài kia có một cái bảng chia cột separable (tách được) và inseparable (không tách được) đang chờ phá hỏng buổi tối của bạn.

Tôi dạy tiếng Anh hơn chín năm, và tôi muốn đưa ra một nhận định hơi gây sốc: cụm động từ không khó. Cách người ta dạy chúng mới khó. Người học được giao cho tấm bản đồ tệ nhất có thể cho vùng đất này, rồi bị trách vì đi lạc . Bởi vì đây là bí mật nằm ngay trước mắt mà không ai thấy , bí mật làm thay đổi hẳn cách bạn nhìn chủ đề này:

Một cụm động từ chỉ là một cụm từ. Một cụm từ nhỏ. Hai hoặc ba từ đi cùng nhau và mang một nghĩa. Và bạn, nếu đã đọc bất kỳ bài nào khác trên blog này, đã biết chính xác cách học cụm từ. Đó là cách bạn có thể đã học make a decision và heavy rain. Give up không phải một loài mới. Nó vẫn là con vật đó, chỉ ngắn hơn một chút.

Hôm nay: vì sao phương pháp truyền thống tạo ra nỗi đau, cách nhìn mới giúp gỡ bỏ phần lớn nỗi đau đó, và một bộ mười cụm động từ khởi đầu, học qua các cảnh thay vì bảng biểu.

01 · Ý chính

Ý chính

Đây là toàn bộ cách nhìn mới:

Hãy nghĩ về điều bạn làm với một từ mới bình thường, ví dụ cancel. Bạn không mổ xẻ nó thành can và cel rồi hỏi mỗi phần đóng góp gì. Bạn học cả từ, bên trong một câu, gắn với một tình huống: "They cancelled the meeting." Xong. Một mục, một nghĩa, một ngữ cảnh .

Giờ hãy xem phương pháp truyền thống làm gì với put off (nghĩa là postpone, hoãn lại). Nó mổ xẻ cụm từ tội nghiệp này ra , hỏi put nghĩa là gì, hỏi off nghĩa là gì, nhận thấy các câu trả lời chẳng giải thích gì, rồi bù lại bằng cách liệt kê mọi động từ khác dùng off, tiếp theo là mọi việc khác mà put làm được với các tiểu từ khác (những từ nhỏ đứng sau động từ). Người học ra về với một bảng hai mươi "nửa nghĩa" và không nhớ cái nào, cộng thêm một nỗi sợ mới.

Nhưng put off chưa bao giờ là put cộng off. Nó là một từ đội hai chiếc mũ . "They put off the meeting." Hãy học nó đúng như học cancel: trọn vẹn, trong một câu, gắn với một tình huống. Khoảng trắng ở giữa chỉ là chi tiết chính tả , không phải câu đố. Trẻ em bản xứ tiếp thu hàng trăm cụm như vậy mà chưa bao giờ được dạy cụm nào tách được, cụm nào không, vì các em không gặp các cụm đó như ngữ pháp. Các em gặp chúng như từ vựng, từng cảnh một. Đó là tấm bản đồ chúng ta sẽ lấy.

"Put off" means postpone: a notice on the door shows it in use.
"Put off" means postpone: a notice on the door shows it in use.

02 · Vì sao phương pháp truyền thống gây đau (Hai "tội" có tên)

Vì sao phương pháp truyền thống gây đau (Hai "tội" có tên)

Tội 1: Dạy theo động từ. Trang sách giáo khoa kinh điển: GET. Get up, get on, get over, get by, get through, get away with. Sáu mục gần giống hệt, chỉ khác nhau ở từ nhỏ mờ nhạt đứng cuối, học trong một buổi. Nếu bạn đã đọc bài của tôi về danh sách từ , bạn biết tên kẻ phản diện: sự nhiễu. Những mục giống nhau mà học cùng lúc không củng cố cho nhau; chúng nhòe thành một đám mây xám, và mãi sau này bạn chỉ nhớ lờ mờ rằng get cộng một thứ gì đó nghĩa là hồi phục, nhưng thứ gì đó là gì? Dạng bảng không chỉ không giúp được. Nó cài sẵn sự nhầm lẫn ngay từ nhà máy.

Tội 2: Dạy ngữ pháp trước nghĩa. Tách được hay không tách được, ngoại động từ hay không, đại từ đứng ở đâu. Toàn là câu hỏi thật, không câu nào gấp, và tuyệt đối không câu nào đáng trả lời trước khi bạn dùng được động từ đó. Giống như bị dạy luật việt vị trước khi từng đá quả bóng nào. (Dành cho người tò mò: đúng, với nhiều cụm động từ, tân ngữ có thể tách chúng ra, "turn the light off / turn off the light", và với đại từ thì bắt buộc: "turn it off". Lời khuyên chuyên môn của tôi: hãy học mỗi động từ trong một câu ví dụ đầy đủ , và trật tự từ đi kèm sẵn , miễn phí, đúng như cách học cụm từ luôn mang ngữ pháp đến. Bạn sẽ thấm quy luật từ mười câu ví dụ tốt nhanh hơn từ bất kỳ bảng nào, và cái bảng vẫn còn đó sau này nếu bạn nảy sinh tình cảm với nó .)

03 · Bộ khởi đầu: Mười cụm động từ, hai cảnh

Bộ khởi đầu: Mười cụm động từ, hai cảnh

Vậy đây là tấm bản đồ khác : học cụm động từ theo tình huống, trong những dàn nhân vật nhỏ hợp với nhau, đúng như chúng xuất hiện ngoài đời. Động từ khác nhau, cùng một cảnh, không nhiễu. Hôm nay hai cảnh, mỗi cảnh năm động từ.

The morning scene: out of coffee, shirt on inside out, alarm still ringing.
The morning scene: out of coffee, shirt on inside out, alarm still ringing.

Cảnh 1: Một buổi sáng tệ hại.

  • wake up (thức dậy) – I woke up at 6:30. Against my will, as usual.
  • get up (ra khỏi giường) – I actually got up at 7:10. The gap between those two events is where I live.
  • turn off (tắt) – I turned off the alarm. Then the backup alarm. I have three.
  • put on (mặc vào) – I put on the first shirt I found. It was inside out. Nobody mentioned it until lunch.
  • run out of (hết) – We'd run out of coffee. This is technically an emergency.

Hãy để ý: wake up và get up nằm cạnh nhau ở đây chính vì cảnh này tách chúng ra. Thức dậy là chuyện của đôi mắt; ra khỏi giường là chuyện của cơ thể. Gặp trong cùng một câu chuyện, sự khác biệt rõ ràng và cứ rõ ràng mãi . Gặp trong một bảng cụm động từ, chúng sẽ nhòe vào nhau ngay trước thứ Năm.

Cảnh 2: Cuộc gọi điện thoại.

  • call back (gọi lại) – She was busy, so I asked her to call me back.
  • hang up (cúp máy) – The line was terrible, so I hung up and tried again.
  • speak up (nói to hơn) – Sorry, could you speak up? I can barely hear you.
  • hold on (chờ một chút) – Hold on a second, someone's at the door.
  • pick up (nghe máy) – He never picks up before 10am. I respect it.

Mười cụm động từ, hai câu chuyện, và mỗi cụm trong số đó đều đến cùng ngữ cảnh, trật tự từ và tâm trạng của nó. Thế là một buổi học trọn vẹn . Còn nhiều cảnh khác cho mọi góc của cuộc sống (tiền bạc, các mối quan hệ, công việc, du lịch), và chúng sẽ có trong các bài sau, nhưng giờ phương pháp đã nằm trong tay bạn : dàn nhân vật nhỏ, cảnh thật, cả cụm từ trọn vẹn, nói thành tiếng.

"Hold on": a call in one hand and a finger raised to the delivery man at the door.
"Hold on": a call in one hand and a finger raised to the delivery man at the door.

04 · Bao nhiêu cụm, nhanh đến đâu

Bao nhiêu cụm, nhanh đến đâu

Bạn đoán được câu trả lời của tôi nếu đã đọc những phần còn lại của blog này, nhưng nó đáng nhắc lại riêng cho chủ đề này, vì nỗi hoảng sợ cụm động từ khiến người ta học dồn một lúc . Người ta nói có hàng nghìn cụm động từ. Đây là con số thành thật của người dạy: khoảng hai trăm cụm là đủ cho đại đa số hội thoại hằng ngày, và chỉ năm mươi cụm cũng đưa bạn vào thế khá vững. Cứ vài ngày học một cảnh năm cụm, ôn đúng cách (đúng vậy, ôn cách quãng, và đúng vậy, có hẳn một bài riêng về chuyện đó), thì chỉ trong vài tháng bạn đã nói chuyện khá ngon lành. Ngọn núi ấy từ đầu phần lớn chỉ là sương mù.

Và một tờ giấy phép bạn không biết mình cần: bạn được phép dùng từ đồng nghĩa chỉ có một từ trong lúc học. Postpone thay cho put off, continue thay cho carry on, tolerate thay cho put up with. Tiếng Anh của bạn dùng được ngay hôm nay. Cụm động từ làm nó nghe ấm hơn và giống người bản xứ hơn (đó là thứ người nói tiếng Anh thật sự chọn đầu tiên khi nói chuyện; các từ đồng nghĩa gốc Latin nghe hơi giống luật sư), nhưng chúng là một bản nâng cấp, không phải điều kiện đầu vào . Ai nói khác đi thì đang bán sách ngữ pháp.

05 · Những lỗi thường gặp

Những lỗi thường gặp

Lỗi 1: Học cả họ của một động từ trong một buổi . Tất cả get, tất cả take, tất cả look. Nhiễu tối đa , chắc chắn nhòe. Học theo cảnh, không theo họ.

Lỗi 2: Dịch tiểu từ. Cố làm cho up mang nghĩa "lên" trong give up, hoặc off mang nghĩa "tắt/rời" trong put off. Đôi khi tiểu từ có một sắc thái (up thường nghĩa là hoàn toàn: eat up, use up), và để ý sắc thái là thú vị ở trình độ B2. Nhưng coi chúng như logic đáng tin là cách phá hỏng buổi tối của bạn. Khi không chắc : một từ, có chứa một khoảng trắng, đi tiếp.

Lỗi 3: "Turn off it." Đại từ đứng ở giữa: turn it off. Bạn không cần quy tắc nếu đã học các câu đầy đủ, nhưng nếu lỗi này cứ ám ảnh bạn, hãy luyện ba cụm từ này là lỗi sẽ hết: turn it off, pick it up, put it on.

Lỗi 4: Né tránh vì sợ. Hiểu cụm động từ khi nghe nhưng không bao giờ tự nói ra cụm nào, mãi mãi, vì chủ đề này có vẻ bị nguyền. Nó chưa bao giờ bị nguyền. Nó chỉ bị vẽ bản đồ sai. Giờ bạn có mười cụm động từ và một phương pháp dùng được ; nỗi sợ có thể nghỉ hưu với đầy vinh dự.

06 · Thử ngay hôm nay

Thử ngay hôm nay

Hãy kể lại Cảnh 1 từ trí nhớ, nói to, như buổi sáng của chính bạn, ở thì quá khứ : khi bạn woke up, khi bạn thật sự got up, bạn turned off cái gì, bạn put on cái gì, bạn đã run out of cái gì. Ba mươi giây, năm cụm động từ, một câu chuyện có thật . Sáng mai, ngay lúc nó đang diễn ra thật, hãy tường thuật lại lần nữa. (Tôi từng viết về việc tường thuật cuộc sống nhàm chán của bạn; đây là thói quen đó khoác thêm bộ trang phục.)

Retelling your own day aloud, using the phrasal verbs as you do each thing.
Retelling your own day aloud, using the phrasal verbs as you do each thing.

Rồi hãy đặt lịch ôn : mười cụm từ, ôn lại sau ba ngày, rồi tuần sau ôn nữa. Nếu trong một tuần bạn kể lại được cả hai cảnh mà không nhìn, bạn đã học được nhiều cụm động từ dùng được hơn trong bảy ngày so với những gì bảng GET từng đem lại cho bất kỳ ai, trong suốt sự nghiệp dài và đầy tàn phá của nó.

07 · Sửa lại tiếng xấu

Sửa lại tiếng xấu

Quay lại trò liên tưởng. "Cụm động từ": sợ hãi, bảng biểu, mười lăm nghĩa của get, ý muốn đóng tab. Tôi hy vọng sự liên tưởng đã dịch chuyển, dù chỉ chút ít, về phía điều chính xác hơn: những cụm từ nhỏ, học trong các cảnh, năm cụm một lần , đúng như mọi phần từ vựng khác mà bạn đã học thành công trong đời.

Cụm động từ chưa bao giờ là quái vật. Chúng là một đám đông rất lớn gồm những từ rất nhỏ, và có người cứ giới thiệu chúng cho bạn theo thứ tự chữ cái, theo họ, trong một đám tang. Hãy gặp chúng nơi chúng sống: trong những buổi sáng tệ hại, trong các cuộc gọi, năm người hàng xóm thân thiện mỗi lần. Đám đông tự sắp xếp , cảnh này đến cảnh khác, và một ngày nào đó, giữa chừng một cuộc trò chuyện, bạn sẽ nhận ra : you've ended up fluent in them (cuối cùng bạn đã thạo chúng). Nhân tiện , cụm đó là cụm số mười một. Chúng ở khắp nơi. Đó luôn là tin tốt.

WordCat dạy cụm động từ đúng theo cách này: trong các đoạn hội thoại và cảnh tự nhiên đúng trình độ của bạn, mỗi lần vài cụm, ôn cách quãng cho đến khi thành tự động. Dùng thử tại wordcat.app.


Đọc tiếp:

Key phrases

54

Take the chunks with you

Words + collocations + honest grading = real progress.

  • If you're like most of my students Nếu bạn giống đa số học viên của tôi
  • somewhere between mild dread and the urge đâu đó giữa chút sợ hãi và muốn
  • hiding in plain sight nằm ngay trước mắt mà không ai thấy

+ 51 more

Andrew Campbell

Andrew Campbell

Founder of WordCat. Building tools to help people learn English faster.

Get the newsletter

One short email per week with new posts and language-learning tips. No spam.