Affect và Effect: khi nào dùng từ nào
Người bản xứ nói tiếng Anh nhầm affect và effect liên tục. Không phải thỉnh thoảng, mà liên tục. Đây là phép thử duy nhất giải quyết chuyện đó mọi lần.

Đây là một bí mật sẽ gỡ hết áp lực khỏi chủ đề này ngay lập tức: người bản xứ nói tiếng Anh nhầm affect và effect liên tục. Không phải thỉnh thoảng. Mà liên tục. Trong email, trong bài luận, trong cả những tờ báo lẽ ra phải biết rõ hơn . Có những biên tập viên mà sự nghiệp phần lớn được xây trên việc sửa riêng cặp từ này. Vậy nên nếu bao năm nay bạn vẫn lặng lẽ đoán mò giữa hai từ, bạn không hề thất bại với tiếng Anh. Bạn đang tham gia một trong những sự nhầm lẫn chung lớn của ngôn ngữ này, cùng hàng triệu người nói tiếng Anh từ khi sinh ra.
Và đây là bí mật thứ hai, cái làm bài này ngắn: không như hầu hết các cặp từ dễ nhầm, cặp này có một quy tắc thật sự hiệu quả. Không phải xu hướng, không phải kiểu đơn giản hóa trong lớp học đúng 60% (make vs do, tôi đang nói đến bạn đấy), mà là một quy tắc thực thụ bao trùm gần như mọi câu bạn sẽ viết. Một chữ cái, mỗi từ một việc, một mẹo ghi nhớ, và vài ngoại lệ kỳ lạ bạn gặp một lần rồi cất đi. Tôi đã dạy tiếng Anh hơn chín năm, và đây là một trong số ít chủ đề tôi có thể dạy xong chỉ trong một buổi mà không bao giờ phải quay lại. Vậy ta bắt đầu buổi đó nhé.
01 · Ý chính
Ý chính
Đây là toàn bộ cỗ máy:
- The weather affects my mood. (Động từ. Thời tiết tác động đến tâm trạng của tôi.)
- The weather has a big effect on my mood. (Danh từ. Kết quả, thứ được tạo ra.)
Cùng một ý, hai bộ trang phục ngữ pháp. Một từ hành động; một từ là kết quả của hành động. Hãy xem cặp này làm việc trong các câu tương ứng:
- The news affected everyone deeply. → The news had a deep effect on everyone.
- Lack of sleep affects your memory. → Lack of sleep has a serious effect on your memory.
- The new law affects small businesses. → The effect of the new law on small businesses is huge.
Hãy để ý các dấu hiệu nhận biết xung quanh mỗi từ. Effect là danh từ, nên đi cùng đồ nghề của danh từ: an effect, the effect, a big effect, side effects. Affect là động từ, nên làm việc của động từ: nó có chủ ngữ, đổi thì (affects, affected, affecting), và tác động thẳng lên tân ngữ mà không cần giới từ: "it affects me", không bao giờ là "it affects on me". Nếu phía trước từ đó có mạo từ hoặc tính từ, bạn gần như chắc chắn cần effect. Nếu nó đang làm gì đó với một thứ gì đó, bạn cần affect.
02 · Các mẹo ghi nhớ
Các mẹo ghi nhớ
Mẹo 1: A for Action
Affect bắt đầu bằng chữ A, giống Action (hành động). Động từ là những từ chỉ hành động. Affect hành động. Đó là phiên bản nhanh nhất, và với nhiều người đó là cả liều thuốc chữa. Người anh em họ cầu kỳ hơn một chút, được các lớp tiếng Anh khắp thế giới yêu thích, là con quạ: RAVEN là viết tắt của Remember: Affect Verb, Effect Noun. Năm chữ cái của RAVEN là chữ đầu của năm từ này: R của Remember (nhớ), A của Affect, V của Verb (động từ), E của Effect, N của Noun (danh từ), nên nhớ con quạ là nhớ được cả quy tắc. Chọn con chim hay chữ cái nào hợp với bạn; cả hai đều bay đến cùng một đáp án.
Mẹo 2: Kiểm tra cause and effect
Có thể bạn đã biết cụm từ cause and effect (nguyên nhân và kết quả), và cụm từ này không bao giờ viết là "cause and affect". Cụm từ đó là một cái neo miễn phí nằm sẵn trong trí nhớ: effect là từ chỉ kết quả, danh từ, cái thứ nằm trong cặp nổi tiếng ấy. Khi do dự, hãy nhớ đến "cause and effect", để ý cách viết nào sống ở đó, và bạn đã có danh từ của mình.
Mẹo 3: Phép thử thay từ
Hãy thay bằng một từ bạn không bao giờ nhầm . Nếu influence (là động từ) khớp, bạn cần affect: "The weather influences my mood" dùng được, nên là affects. Nếu result khớp, bạn cần effect: "The result of the law" dùng được, nên là effect. Hai giây, gần như không thể sai, và dùng được ngay giữa lúc đang viết email, là lúc quyết định này thực sự được đưa ra .

03 · Các cụm từ (nơi mỗi từ thật sự sống)
Các cụm từ (nơi mỗi từ thật sự sống)
Như mọi khi ở blog này, cách sửa sâu nhất không phải là quy tắc, mà là biết nơi ở của mỗi từ rõ đến mức cách viết tự đến kèm theo. Các cụm từ hay dùng nhất:
Nhóm effect (có kèm đồ nghề của danh từ):
- side effects – Read the label. This medicine has side effects.
- have an effect on – The change had a huge effect on morale. (Mẫu "ngựa thồ" , dùng nhiều nhất: effect + on.)
- take effect – The new rules take effect in January. (Nghĩa là: bắt đầu có hiệu lực.)
- special effects – The film's special effects were better than its dialogue.
- in effect – The old policy is still in effect. (Nghĩa là: đang có hiệu lực.)
Nhóm affect (động từ đang chuyển động):
- affect the outcome / the result – One vote can affect the outcome.
- badly affected / deeply affected – The region was badly affected by the storm; everyone was deeply affected by the news. (Mẫu bị động, cực kỳ phổ biến trong tiếng Anh báo chí.)
- doesn't affect me – Honestly, the criticism doesn't affect me. (Một câu hữu ích và một lời nói dối hữu ích.)
Hãy nói to cả hai nhóm một lần hôm nay, rồi ôn lại cách quãng trong tuần (có cả một bài về lý do), và việc chọn từ không còn là một quyết định . Riêng cụm từ side effects, nói ba lần, đã đủ bảo vệ bạn trong mọi cuộc trò chuyện ở hiệu thuốc suốt đời.

04 · Những ngoại lệ kỳ lạ (gặp một lần, rồi cất đi)
Những ngoại lệ kỳ lạ (gặp một lần, rồi cất đi)
Nói cho thật lòng thì cần thêm một đoạn về những trường hợp lạ, rồi ta đóng ngăn kéo lại. Tiếng Anh, không chịu để thứ gì hoàn hảo, cho phép effect làm động từ trang trọng nghĩa là to bring about (tạo ra, mang lại): "The new manager effected real change." Nó hiếm, trang trọng, và nếu bạn không bao giờ dùng, sẽ chẳng ai để ý; "made" hoặc "brought about" làm cùng việc trong bộ quần áo bình thường. Và các nhà tâm lý học dùng affect làm danh từ nghĩa là cảm xúc biểu lộ của một người ("flat affect"), thứ bạn chỉ gặp nếu đọc tâm lý học, lúc đó bạn sẽ nhận ra và gật đầu. Đó là toàn bộ danh sách. Hai ngoại lệ, cả hai đều tránh được, không cái nào đáng một phút lo lắng ở trình độ trung cấp. Quy tắc từ đầu bài bao trùm mọi thứ bạn thật sự sẽ viết: affect verb, effect noun (affect là động từ, effect là danh từ), trong khoảng 99% trường hợp, mà theo thước đo quy tắc tiếng Anh thì là thắng áp đảo.
05 · Những lỗi thường gặp
Những lỗi thường gặp
Lỗi 1: "The medicine has bad affects." Chỗ này cần danh từ (has + tính từ + ?), nên dùng cách viết của danh từ: bad effects, hoặc cụm từ side effects. Mạo từ hoặc tính từ đứng trước là tấm biển nhấp nháy.
Lỗi 2: "This will effect my decision." Chỗ này cần động từ (will + ?), nên dùng cách viết của động từ: affect my decision. Trừ khi bạn đang chính thức bringing about (tạo ra) quyết định đó, mà bạn không làm vậy; bạn đang tác động đến nó. Phép thử thay từ (influence khớp!) bắt được lỗi này ngay lập tức.
Lỗi 3: "The change affected on everyone." Đúng từ, thừa hành lý. Affect nhận tân ngữ trực tiếp: affected everyone. Chữ on chỉ thuộc về mẫu của danh từ: had an effect ON everyone. Hai mẫu, hai nơi ở, một giới từ chỉ sống ở một trong hai.
Lỗi 4: Hoảng vì các ngoại lệ. Người học nghe nói về "effect làm động từ" đôi khi mất tin vào quy tắc chính và quay lại đoán mò. Đừng. Các ngoại lệ là hiện vật bảo tàng ; quy tắc là chiếc xe hằng ngày của bạn. Hãy tin con quạ.
06 · Thử ngay hôm nay
Thử ngay hôm nay
Affect hay effect? Đáp án ở cuối bài.
1. Does the noise _______ your concentration? 2. The new schedule takes _______ next Monday. 3. Climate change is already _______ing coastal cities. 4. The film had a strange _______ on me. I couldn't sleep. 5. She wasn't _______ed by the criticism at all.
Rồi đến bài tập thật sự, ba mươi giây: viết hai câu có thật về đời bạn, mỗi từ một câu, dùng các cụm từ. "Coffee after 4pm affects my sleep." "The effect is that I'm writing emails at 2am." Mỗi từ một lần tự tạo câu, bằng câu của chính bạn, và cặp từ được cài vào nơi chỉ đọc không bao giờ chạm tới (bài về sổ tay từ vựng giải thích ảo giác đó).

07 · Biên tập viên thất nghiệp
Biên tập viên thất nghiệp
Quay lại những người bản xứ nhầm điều này trên báo in, mỗi ngày, khắp thế giới. Giờ bạn đã vĩnh viễn đi trước một số lượng đáng kể trong số họ, và cái giá chỉ là một chữ cái, một con quạ và hai nhóm cụm từ. Đáng dừng lại để nghĩ về lý do cặp này dễ hơn nhiều so với, chẳng hạn, giới từ: affect và effect chưa bao giờ có nghĩa mơ hồ. Chúng chỉ có một khác biệt ngữ pháp sắc nét nấp sau cách viết giống nhau, và khác biệt sắc nét , một khi đã thấy, thì cứ thấy mãi.
Vậy hãy tận hưởng cảm giác hiếm có khi một chủ đề thật sự xong hẳn. Thời tiết sẽ tiếp tục tác động đến tâm trạng bạn, các tác động ấy sẽ tiếp tục chi phối buổi tối của bạn, và bạn sẽ tiếp tục viết đúng cả hai, mãi mãi, với một cái gật đầu nhỏ trong lòng dành cho một con chim. Có những chiến thắng trong tiếng Anh kéo dài hàng thập kỷ. Chiến thắng này chỉ cần một con quạ.
Đáp án: 1. affect 2. effect 3. affect(ing) 4. effect 5. affect(ed)
WordCat cho bạn luyện những cặp từ dễ nhầm như thế này ngay trong các cụm từ thật của chúng, nói thành tiếng và ôn cách quãng cho đến khi cách viết đúng thành phản xạ. Dùng thử tại wordcat.app.
Key phrases
34Take the chunks with you
Words + collocations + honest grading = real progress.
- take all the pressure off gỡ hết áp lực khỏi
- should know better lẽ ra phải biết rõ hơn
- over nine years hơn chín năm
+ 31 more